Şah Damarı Hastalığı

Karotis arter hastalığı

Kısaca

  • Şah damarı (karotis) boynun iki yanında yer alır ve beyne kan taşır; daralması ya da tıkanması inmeye (felç) yol açabilir.
  • Çoğu hastada şikâyet olmayabilir; geçici güç kaybı, konuşma bozukluğu veya tek gözde perde inmesi uyarıcı belirtilerdir.
  • Tanı renkli Doppler ultrasonografi ve anjiyografi yöntemleriyle konur.
  • Darlığın derecesine göre ilaçla izlem, açık ameliyat (endarterektomi) ya da stent uygulanır.
Bu sayfada
  1. Hangi şikayetler ile ortaya çıkar?
  2. Ne Zaman Tedavi edelim?
  3. Tedavi seçenekleri Nelerdir?
  4. Ameliyat sırasında oluşabilecek sorunlar (komplikasyonlar) nelerdir?
Baş ve boyun çizimi; şah damarı işaretlenmiş
Şah damarı (karotis atardamarı)

Şah damarı olarak bilinen ‘Karotis’ atardamarı boyunun her iki tarafında birer adet yerleşmiş, çenemiz seviyesinde iç ve dış olarak iki ana dala ayrılan damardır. İç karotis atardamarı beynimize oksijenden zengin kanı taşırken, dış karotis atardamarı ise yüzümüzü, boynumuzu ve saçlı derimizi beslemektedir.

Şah damarı hastalığı, beyni besleyen bu damarın daralması ya da tıkanmasıdır. Özellikle iç karotis atardamarında oluşabilecek ciddi bir daralma beynin kan akımında azalmaya, beyin hücrelerinin ölmesine ve felce (inmeye) yol açacaktır. Hatta hastanın kaybedilmesine kadar gidecek sonuçlara neden olabilmektedir.

Sanayileşmiş ülkelerde şah damarı hastalığına bağlı ölüm oranı üçüncü sırada yer almaktadır.

Şah damar hastalığı ileri yaş hastalığı olarak kabul edilir. Genellikle 50 yaşın üzerinde herkeste görülebilir. Fakat klinik tecrübelerimize dayanarak 50 yaşın altında da oldukça sık karşılaşmaktayız.

En sık neden damar sertliği (ateroskleroz)’dir. Diğer nedenler arasında fibromüsküler displazi (FMD), damar duvarının kistik medial nekrozu, bazı damar iltihapları ve damar duvarı katmanlarının birbirinden ayrılması (diseksiyon) sayılabilir.

Damar sertliğinin sistemik bir hastalık olduğu ve vücuttaki bütün atardamarları tutabileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle şah damarı hastalığı bulunan hastalar aynı zamanda kalp ve damar rahatsızlıkları (kalp krizi, damarlarda balonlaşma, damar duvarında yırtılma gibi), kol ve bacak atardamarı hastalıkları açısından risk altındadır. Hastalığa neden olan diğer risk faktörlerini ise sigara kullanımı, yüksek tansiyon, şeker hastalığı, kan yağlarının yüksekliği ve aile hikayesi olarak sıralayabiliriz.

Şah damarı hastalığı: damar sertliği plağı damarı daraltır, kopan pıhtı inmeye yol açabilir; açık ameliyatta plak damar içinden çıkarılır.

Hangi şikayetler ile ortaya çıkar?

Hastalarının çoğunda bir şikayet olmayabilir. Bazen de felç ilk bulgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Fakat hastalarda felç öncesi bazı uyarıcı şikayetler görülebilir. Vücutta, yüzde uyuşma-karıncalanma, kol ve bacaklarda güç kaybı, konuşmanın bozulması veya hiç konuşamama, bulanık görme veya gözün önüne perde inmesi (genellikle tek gözde oluşur), geçici bilinç kaybı uyarıcı şikayetler olarak sıralanabilir. Unutmayalım ki bunlar kalıcı bir felcin habercisi olabilir.

Şah damarındaki daralma veya tıkanma derecesi ve bu damarın beslediği bölgenin büyüklüğüne bağlı olarak farklı derecelerde felç ortaya çıkmaktadır. Bazen çok hafif derecede olmakta ve herhangi bir iz bırakmadan genellikle 24 saatten önce düzelmektedir. Bu durum, daralmış olan şah damarından zaman zaman beyine pıhtı atması ve pıhtı ile tıkanan beyin bölgesinin fonksiyon kaybı ile açıklanmaktadır.

İnme de ise meydana gelen hasar kalıcıdır. Felç diyebilmek için ortaya çıkan bulguların 24 saatten uzun sürmesi gerekmektedir. Fakat zamanla kısmi düzelmeler görülebilir. Nadiren de hastalar şah damarının tıkanması ya da büyük bir parça pıhtı atmasına bağlı hayatlarını kaybedebilirler.

Şah damarı tıkanıklığı sonucu oluşan inme sanayileşmemiş ülkelerde kalp hastalıkları ve kanser’den sonra ölüme yol açan üçüncü neden olarak verilmektedir. Bu nedenle hastalarda herhangi bir nörolojik olay (inme, felç) gelişmeden tanının konulması oldukça önemlidir.

Hastaların herhangi bir yakınması olmayabilir ya da çoğunda damarın tıkanması, damar yüzeyindeki daralmış bölgeden beyine pıhtı atması sonucu felç (inme) oluşumu ile tanı konabilir. Çoğu zaman muayenenin bir parçası olarak doktorunuz boyun damarını dinlerken duyacağı bir üfürüm hastalığın tanısının konulmasını sağlayacaktır. Fakat kesin tanının konulmasında bazı görüntüleme yöntemleri (Renkli Doppler Ultrasonografi, Anjiyografi, Sanal anjiyografi (Tomografi veya MR) kullanılabilir.

İnme (felç) ile gelen bir hastada ilave bazı tetkikler beyin tomografisi, beyinin MR ile incelenmesi ve beyinin etkilenen bölgelerinin detaylı şekilde değerlendirilmesi gerekebilir.

Ne Zaman Tedavi edelim?

Şah damarı hastalığının tedavisi damardaki darlığın derecesi, etkilenen beyin bölgesinin beslenmesine ve hastanın genel durumuna göre değişir.

  • Hafif derecede olan ve herhangi bir şikayete yol açmamış (%50’den daha az) daralmalar ilaç tedavisi ile izlenebilir.
  • Şikayeti olan hastalarda, darlık %70 ve üzerinde ise ameliyat gereklidir.
  • Şikayeti olmayan hastalarda %80 ve üzerindeki darlıklarda cerrahi müdahale gerekmektedir.
  • Tamamen tıkalı olan damarlarda herhangi bir cerrahi girişim gerekmeyebilir.
  • Aynı zamanda hastalarda damar sertliği risk faktörlerini azaltıcı önlemler alınmalıdır;
    • Tansiyon kontrol altına alınmalı (140/70 mmHg’nın altında tutulmalı),
    • Hasta sigara kullanıyorsa, sigaranın bırakılması için yönlendirilmeli,
    • Kan yağları yüksek ise, kontrol altına alınmalı (LDL,100 mg/dl’nin altında tutulmalı),
    • Geçirilmiş felç, inme hikayesi olan hastalarda (LDL,70 mg/dl’nin altında tutulmalı),
    • Şeker hastalığı olan hastalarda kan şekerinin çok sıkı takip edilmesi,
    • Kan inceltici ilaç verilmesi (Aspirin, Clopidogrel).
  • Hastanın şikayetleri başladıktan sonraki ilk 2 hafta içinde girişimin yapılması önemlidir.

Tedavi seçenekleri Nelerdir?

Şah damarı hastalığının tedavisinde iki yöntem kullanılmaktadır.

  • Açık yöntem (Karotis Arter Endarterektomisi)
  • Kapalı Yöntem (Stent yerleştirme)

En sık uygulanan yöntem açık cerrahidir. Bu yöntemde boyuna yapılan yaklaşık 4-5 cm lik bir kesi ile şah damar hazırlanır. Şah damarı geçici olarak devre dışı bırakılır. Damar plak bölgesinden açılır ve darlığa yol açan plak damar içinden sıyrılarak çıkarılır. Düzgün, pürüzsüz bir damar yüzeyi elde edilir.

Açılan damar bir yama kullanılarak (bacaktan alınan toplar damar ya da yapay damar) kapatılır. İşlem sırasında beyin kan akımını devam ettirmek için damar içine bir kateter (şant) yerleştirilebilir. Rutin olarak yama kullanılarak kapatılmasını öneriyoruz. Bu amaçla da en sık bacak toplardamarını tercih ediyoruz.

Ameliyattan sonra hastanın yoğun bakımda kalması gerekmez veya nadiren hastanın ameliyat öncesi genel durumuna göre bir gece kalp damar cerrahisi yoğun bakımında kalması istenebilir. Genel durumu iyi, yoğun bakım gerektirmeyen hastalar bir gece serviste kaldıktan sonra ertesi gün evine taburcu edilir.

Açık cerrahi girişime alternatif bir yöntem de daralma olan bölgeye stent yerleştirme işlemidir. Özellikle stent alanında bir çok çalışma yapılmış olup bugün geldiğimiz noktada stent ile tedavi yönteminin açık ameliyata üstünlüğü gösterilememiştir. Aynı zamanda stent işleminin yüksek hacimli iş yapan deneyimli merkezlerce yapılması önerilmektedir. Hastaya ait (ciddi akciğer rahatsızlığı, ciddi kalp yetmezliği gibi) faktörlere bağlı veya teknik olarak açık cerrahinin uygulanamadığı hastalarda tercih edilmektedir.

Ameliyat sırasında oluşabilecek sorunlar (komplikasyonlar) nelerdir?

Şah damarı darlıklarında açık yöntem oldukça güvenilir bir tedavi yöntemidir. İşlem hem lokal hem de genel anestezi altında uygulanabilir.

En önemli risk işlem sırasında damar sertliği olan bölgeden beyine pıhtı atması ve felç gelişmesidir. Bu oran yaklaşık %3-6 arasında görülmektedir.

Tedavi yöntemleri

Hekimler içinİlgili yayınlar ve konsültasyon

Prof. Dr. Şirin’in bu alandaki yayınlarından

  • Gokce Sirin, Barbaros Kinoglu. Simultaneous Carotid Artery Endarterectomy and Coronary Artery Bypass Grafting. 13rd Congress of Update in Cardiology and Cardiovascular Surgery. March 23-26, 2017, İzmir, Turkey.
  • Y.Kalko, Ö.Çalışkan, G.Şirin, O.Cücü, B.Kınoğlu. A successful method in carotid surgery: Local anesthesia alone (Outcomes of 540 cases). 12nd Congress of Update in Cardiology and Cardiovascular Surgery. March 10-13, 2016, Antalya, Turkey.
  • Y.Kalko, Ö.Çalışkan, G.Şirin, O.Cücü, B.Kınoğlu. Is surgical treatment an option for acute & subacute strokes secondary to carotid stenosis? How is indication decided? (our experience of 115 cases). 12nd Congress of Update in Cardiology and Cardiovascular Surgery. March 10-13, 2016, Antalya, Turkey.
  • Gökçe Şirin, Oğuzhan Cücü, Ali Önder Atça, Yusuf Kalko, Hayrettin Barbaros Kınoğlu. Eş zamanlı koroner baypas ve karotis endarterektomisi uygulanan 109 hastanın analizi ve orta dönem sonuçları. 17. Ulusal Vasküler ve Endovasküler Cerrahi Kongresi & 8. Ulusal Fleboloji Kongresi, 29 Ekim – 1 Kasım 2015, Antalya, Türkiye.
  • Y.Kalko, Ö.Özçalışkan, G.Şirin, O.Cücü, B.Kınoğlu. Karotis tıkanıklığına bağlı akut-subakut inmelerde cerrahi tedavi mükün mü? Endikasyona nasıl karar verilir? (50 Vakalık tecrübemiz). 13. Türk Kalp ve Damar Cerrahisi Kongresi, Supplementum 1, 2014:22; 30 Ekim – 2 Kasım 2014, Antalya, Türkiye.
  • Y.Kalko, Ö.Özçalışkan, G.Şirin, O.Cücü, B.Kınoğlu. Karotis cerrahisinde şant kullanımını ortadan kaldıran yöntem: Sadece lokal anestezi (500 vakanın sonuçları). 13. Türk Kalp ve Damar Cerrahisi Kongresi, Supplementum 1, 2014:22; 30 Ekim – 2 Kasım 2014, Antalya, Türkiye.

Tüm yayın listesi

Hasta yönlendirme ve konsültasyon

Hastanızla ilgili görüşmek için 0505 310 85 00 numaralı telefondan ya dasirin.gokce@yahoo.com adresinden ulaşabilirsiniz.

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.