Kalp

Tekrar Bypass Ameliyatı Olabilir miyim?

Daha önce koroner bypass ameliyatı oldum, ikinci kez ameliyat olabilir miyim?

Daha önce bypass ameliyatı geçirmiş kalp çizimi: açık LIMA grefti, tıkanmış eski bypass grefti ve yeni bypass grefti Tekrar bypass ameliyatı: tıkanan eski greftin yerine yeni bypass grefti

Koroner bypass ameliyatı, kalbi besleyen koroner damarlardaki ciddi darlık veya tıkanıklıkların tedavisinde uygulanan önemli bir cerrahi yöntemdir. Ameliyat sırasında vücudun başka bölgelerinden alınan damarlar kullanılarak, kanın tıkalı koroner damarların ilerisine ulaşması sağlanır.

Bypass ameliyatı sonrasında hastaların önemli bir bölümü uzun yıllar boyunca rahat bir yaşam sürer. Ancak zaman içerisinde kullanılan bypass damarlarında daralma veya tıkanma gelişebilir. Bunun yanında hastanın kendi koroner damarlarındaki damar sertliği ilerleyerek yeni darlıklara neden olabilir.

Bu durumlarda hastanın yeniden değerlendirilmesi ve gerekirse tekrar damar açıcı tedavi uygulanması gerekir.

Daha önce koroner bypass ameliyatı geçirmiş bir hastaya yeniden bypass ameliyatı yapılabilir. Bu ameliyata re-do koroner bypass veya ikinci bypass ameliyatı adı verilir.

Ancak yeniden bypass ameliyatı her hastada gerekli değildir. Bazı hastalarda balon ve stent tedavisi, bazılarında ise ilaç tedavisi yeterli olabilir. Hangi tedavinin uygun olduğu, hastanın koroner damarlarının ve mevcut bypass damarlarının durumuna göre belirlenir.

1. Bypass ameliyatından sonra neden tekrar ameliyat gerekebilir?

Koroner bypass ameliyatında kullanılan damarlar zaman içerisinde çeşitli nedenlerle daralabilir veya tıkanabilir. Ayrıca hastanın kendi koroner damarlarındaki hastalık ilerleyebilir.

Tekrar bypass ameliyatı gereksinimine yol açabilecek başlıca nedenler şunlardır:

  • Bypass damarlarının tıkanması: Ameliyatta kullanılan damar greftlerinde zaman içerisinde daralma veya tamamen tıkanma gelişebilir. Özellikle bacaktan alınan toplardamar greftlerinde uzun dönemde daralma ve tıkanma görülebilir.
  • Yeni koroner damar tıkanıklıkları: Bypass yapılan damarların dışında kalan koroner damarlarda veya daha önce bypass yapılmış damarların farklı bölgelerinde yeni darlıklar gelişebilir.
  • Damar sertliğinin ilerlemesi: Koroner arter hastalığı ilerleyici bir hastalıktır. Kolesterol yüksekliği, diyabet, hipertansiyon ve sigara kullanımı gibi risk faktörleri hastalığın ilerlemesine katkıda bulunabilir.
  • Birden fazla bypass damarının işlevini kaybetmesi: Birden fazla greftin daralması veya tıkanması, kalbin kanlanmasını önemli ölçüde bozabilir.

Bu sorunların ortaya çıkması her zaman yeniden ameliyat gerektirmez. Öncelikle mevcut durumun ayrıntılı olarak değerlendirilmesi ve en uygun tedavi yönteminin belirlenmesi gerekir.

2. Yeniden bypass ameliyatı kimlere yapılır?

Daha önce bypass ameliyatı geçirmiş hastalarda yeniden ameliyat kararı, koroner damar hastalığının yaygınlığına, mevcut bypass damarlarının durumuna ve hastanın genel sağlık durumuna göre verilir.

Özellikle aşağıdaki durumlarda yeniden bypass ameliyatı gündeme gelebilir:

  • Birden fazla bypass damarının tıkanması ve kalbin yeterli kan alamaması.
  • Koroner damar hastalığının ilerlemesi sonucunda yeni ve ciddi darlıkların gelişmesi.
  • İlaç tedavisine rağmen devam eden göğüs ağrısı ve kalp kasında iskemi bulunması.
  • Stent tedavisinin teknik veya anatomik nedenlerle uygun olmaması.
  • Koroner damar yapısının karmaşık olması ve cerrahi tedavinin daha kalıcı bir damarlandırma sağlayacağının düşünülmesi.
  • Özellikle sol ön inen koroner damarın (LAD) ciddi şekilde etkilenmesi ve bu damara yeniden bypass yapılmasının uygun olması.

Burada önemli olan, yalnızca bypass damarlarının tıkalı olup olmadığı değildir. Hastanın kendi koroner damarlarının durumu, kalbin pompalama gücü ve kalp kasının canlılığı da değerlendirilmelidir.

3. Yeniden bypass ameliyatı yerine stent yapılabilir mi?

Evet. Daha önce bypass ameliyatı geçirmiş hastalarda yeniden damar açılması gerektiğinde stent tedavisi önemli bir seçenektir.

Hatta uygun anatomik koşullarda, özellikle daha önce sol ön inen koroner damara (LAD) yapılan iç meme atardamarı bypassı (LIMA) açık ve çalışır durumdaysa, tekrar ameliyat yerine stent tedavisi tercih edilebilir.

Stent tedavisi ile yeniden bypass ameliyatı arasındaki seçim şu faktörlere bağlıdır:

  • Tıkalı veya daralmış bypass damarlarının sayısı.
  • Hastanın kendi koroner damarlarının durumu.
  • Mevcut bypass greftlerinin açık olup olmadığı.
  • Tıkanıklıkların yeri ve uzunluğu.
  • Stent tedavisinin teknik olarak uygulanabilirliği.
  • Hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve ameliyat riski.
  • Uzun dönemde beklenen tedavi başarısı.

Stent tedavisi planlandığında, mümkünse hastanın kendi koroner damarına müdahale edilmesi, ileri derecede hastalıklı toplardamar bypass greftine müdahale edilmesine tercih edilir.

Bununla birlikte bazı hastalarda koroner damar hastalığının çok yaygın veya karmaşık olması nedeniyle stent tedavisi yeterli olmayabilir. Bu durumda yeniden bypass ameliyatı daha uygun bir seçenek olabilir.

Dolayısıyla her hastanın durumu ayrı değerlendirilmelidir. Bu değerlendirmede kardiyoloji, girişimsel kardiyoloji ve kalp damar cerrahisi uzmanlarının birlikte karar vermesi önemlidir.

4. İkinci bypass ameliyatı ilk ameliyattan farklı mıdır?

Evet. Daha önce bypass ameliyatı geçirmiş bir hastada yeniden ameliyat yapılması, ilk ameliyata göre bazı önemli teknik farklılıklar içerir.

İlk ameliyattan sonra göğüs boşluğunda ve kalbin çevresinde iyileşme sürecine bağlı yapışıklıklar oluşur. Bu yapışıklıklar kalbin, büyük damarların ve daha önce kullanılan bypass damarlarının çevresindeki dokularla bağlantı oluşturmasına neden olabilir.

Bu nedenle ikinci ameliyatta kalbe ulaşılması ve cerrahi alanın hazırlanması daha fazla dikkat gerektirir.

İkinci bypass ameliyatının başlıca farklılıkları şunlardır:

  • Göğüs kemiğinin yeniden açılması: İlk ameliyatta açılan göğüs kemiğinin tekrar açılması gerekir. Bu sırada kalp veya büyük damarlar göğüs kemiğine yakın konumda olabilir. Bu nedenle ameliyat öncesinde ayrıntılı görüntüleme yapılması önemlidir.
  • Yapışıklıkların ayrılması: Önceki ameliyata bağlı oluşan yapışıklıklar dikkatli bir şekilde ayrılır. Bu işlem, ilk ameliyatta bulunmayan ek bir cerrahi aşamadır.
  • Mevcut bypass damarlarının korunması: Özellikle daha önce kullanılan ve hâlâ açık olan iç meme atardamarı gibi greftlerin korunması gerekir. Bu damarlar kalbin kanlanması açısından büyük önem taşır.
  • Yeni bypass damarlarının seçilmesi: İkinci ameliyatta kullanılabilecek damarlar değerlendirilir. Daha önce kullanılan damarlar, kalan damarların uygunluğu ve hastanın anatomik özellikleri dikkate alınarak yeni greftler seçilir.
  • Ameliyat öncesi planlama: Koroner anjiyografi, ekokardiyografi ve gerekli hastalarda bilgisayarlı tomografi ile ayrıntılı değerlendirme yapılır.

Bu nedenlerle ikinci bypass ameliyatı daha karmaşık olabilir ve ilk ameliyata göre daha fazla cerrahi deneyim gerektirebilir.

5. İkinci bypass ameliyatının riskleri nelerdir?

Yeniden bypass ameliyatı, ilk bypass ameliyatına göre genellikle daha yüksek risk taşıyan bir cerrahi işlemdir. Bunun başlıca nedeni önceki ameliyata bağlı yapışıklıklar, anatomik değişiklikler ve hastanın zaman içerisinde ilerleyebilen diğer sağlık sorunlarıdır.

Başlıca riskler şunlardır:

  • Kanama: Yapışıklıkların ayrılması sırasında kalp, büyük damarlar veya mevcut bypass greftlerinden kanama gelişebilir.
  • Kalp veya damar yaralanması: Göğüs kemiğinin yeniden açılması sırasında kalp ve büyük damarların yaralanma riski vardır.
  • Mevcut bypass damarlarının hasarlanması: Özellikle hâlâ çalışan greftlerin korunması önemlidir.
  • Kalp krizi: Ameliyat sırasında kalp kasının kanlanmasının bozulması veya başka nedenlerle kalp krizi gelişebilir.
  • İnme: Ameliyat sırasında veya sonrasında beyin damarlarını etkileyen dolaşım sorunları ortaya çıkabilir.
  • Böbrek fonksiyonlarında bozulma: Özellikle önceden böbrek hastalığı bulunan kişilerde böbrek yetmezliği gelişebilir.
  • Enfeksiyon: Ameliyat yarasında veya diğer organlarda enfeksiyon oluşabilir.
  • Ritim bozuklukları: Ameliyat sonrasında kalp ritminde geçici veya kalıcı bozukluklar görülebilir.
  • Solunum problemleri: Bazı hastalarda ameliyat sonrasında solunum desteği gerekebilir.
  • Ölüm riski: Her büyük kalp ameliyatında olduğu gibi yeniden bypass ameliyatında da ölüm riski bulunmaktadır.

Bu risklerin düzeyi her hastada aynı değildir. Hastanın yaşı, kalbin pompalama gücü, böbrek ve akciğer fonksiyonları, diyabet gibi ek hastalıkları ve ameliyatın acil olup olmaması risk üzerinde etkilidir.

Bu nedenle ameliyat öncesinde hastaya özel risk değerlendirmesi yapılmalıdır.

6. İkinci bypass ameliyatının başarı oranı ve sonuçları nasıldır?

Günümüzde cerrahi tekniklerdeki gelişmeler, ameliyat öncesi görüntüleme yöntemleri ve yoğun bakım olanakları sayesinde yeniden bypass ameliyatlarının sonuçları geçmişe göre daha iyidir.

Özellikle bu ameliyatlarda deneyimli merkezlerde ve uygun hasta seçimiyle başarılı sonuçlar elde edilebilmektedir.

2024 yılında yayımlanan ve yeniden bypass cerrahisini değerlendiren bir bilimsel derlemede, son yıllarda cerrahi sonuçların iyileştiği ve deneyimli cerrahların elinde ilk bypass ameliyatına yakın sonuçlara ulaşılabildiği bildirilmiştir. Bununla birlikte yeniden ameliyat edilen hastaların genellikle daha ileri yaşta ve daha fazla ek hastalığa sahip olduğu vurgulanmıştır.

Başarılı bir ikinci bypass ameliyatı sonrasında:

  • Kalbin kanlanması yeniden sağlanabilir.
  • Göğüs ağrısı ve eforla ortaya çıkan şikâyetler azalabilir.
  • Kalp kasının kanlanma bozukluğuna bağlı gelişen iskemi düzeltilebilir.
  • Uygun hastalarda kalp fonksiyonlarının korunmasına katkı sağlanabilir.
  • Hastanın günlük yaşam aktiviteleri ve yaşam kalitesi iyileşebilir.

Ameliyatın uzun dönem başarısı, kullanılan yeni bypass damarlarının açık kalmasına, hastanın koroner damar yapısına ve koroner arter hastalığının ilerlemesini önlemeye yönelik tedavilerin sürdürülmesine bağlıdır.

Her hastanın durumu farklı olduğundan, ameliyatın başarı olasılığı ve riskleri kişisel olarak değerlendirilmelidir.

7. İkinci bypass ameliyatından sonra tekrar tıkanma olur mu?

Evet. İkinci bypass ameliyatından sonra da kullanılan damar greftlerinde daralma veya tıkanma gelişebilir. Ayrıca hastanın kendi koroner damarlarındaki damar sertliği ilerleyebilir.

Bu nedenle ikinci ameliyattan sonra da koroner arter hastalığının ilerlemesini önlemeye yönelik tedavilerin sürdürülmesi gerekir. Bunlar arasında:

  • Doktorun önerdiği ilaçların düzenli kullanılması,
  • Kolesterol düzeylerinin kontrol altında tutulması,
  • Kan basıncının düzenlenmesi,
  • Diyabetin kontrolü,
  • Sigara kullanılmaması,
  • Kalp rehabilitasyonu ve uygun fiziksel aktivite,
  • Düzenli kardiyoloji kontrolleri

yer alır.

Bypass ameliyatı damar tıkanıklığının sonuçlarını düzeltir; ancak damar sertliğine neden olan hastalığı tamamen ortadan kaldırmaz. Bu nedenle yaşam boyu koruyucu tedavi ve takip önemlidir.

8. İkinci bypass ameliyatı için hangi tetkikler yapılır?

Yeniden bypass ameliyatı planlanan hastalarda ameliyat öncesi değerlendirme, ilk ameliyata göre daha ayrıntılı olabilir.

Başlıca incelemeler şunlardır:

  • Koroner anjiyografi: Hastanın kendi koroner damarlarının ve mevcut bypass greftlerinin açıklığı değerlendirilir. Yeni darlık ve tıkanıklıkların yeri belirlenir.
  • Ekokardiyografi: Kalbin pompalama gücü, kapakların durumu ve kalp boşlukları değerlendirilir.
  • Bilgisayarlı tomografi (BT): Özellikle göğüs kemiğinin arkasındaki kalp, büyük damarlar ve mevcut bypass greftlerinin konumu incelenebilir. Yeniden ameliyata bağlı olası yaralanma risklerinin değerlendirilmesinde önemli bilgiler sağlar.
  • Kan testleri: Böbrek fonksiyonları, kan sayımı, kan şekeri ve diğer gerekli laboratuvar değerleri incelenir.

Bu tetkiklerin sonuçları birlikte değerlendirilerek cerrahi planlama yapılır.

Özet!

Daha önce koroner bypass ameliyatı geçirmiş olmak, yeniden bypass ameliyatı yapılmasına engel değildir. Zaman içerisinde bypass damarlarında daralma veya tıkanma gelişmesi ya da koroner arter hastalığının ilerlemesi nedeniyle bazı hastalarda ikinci bir bypass ameliyatı gerekebilir.

İkinci bypass ameliyatı, ilk ameliyata göre daha karmaşık ve teknik açıdan daha zor olabilir. Ancak ayrıntılı ameliyat öncesi değerlendirme, doğru hasta seçimi ve deneyimli cerrahi ekip ile başarılı sonuçlar elde edilebilir.

Her hastada yeniden bypass ameliyatı gerekli değildir. Uygun hastalarda stent tedavisi veya ilaç tedavisi de değerlendirilebilir.

Önemli olan, daha önce bypass ameliyatı geçirmiş hastada gelişen yeni damar sorununu doğru değerlendirmek ve hastaya en uygun tedavi yöntemini seçmektir.

Kaynaklar

  1. Yang B, Koprivanac M, Bakaeen FG. Redo coronary artery bypass grafting: when and how. Curr Opin Cardiol. 2024;39(6):496-502. doi: 10.1097/HCO.0000000000001169.

  2. Lawton JS, Tamis-Holland JE, Bangalore S, et al. 2021 ACC/AHA/SCAI Guideline for Coronary Artery Revascularization. J Am Coll Cardiol. 2022;79(2):e21-e129. doi: 10.1016/j.jacc.2021.09.006.

  3. Eissa AM, Chowdhury YS. Coronary Artery Bypass Graft Redo. StatPearls. National Library of Medicine; 2023. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560928/

  4. 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes. Eur Heart J. 2024;45(36):3415-3537. doi: 10.1093/eurheartj/ehae177.

Yazan: Prof. Dr. Gökçe Şirin, Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı

İlgili tedavi sayfası

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.

Kalp üzerine diğer yazılar