Koroner Endarterektomi

Kimlere ve ne zaman yapılır?

Kısaca

  • Koroner endarterektomi, kalbi besleyen damarlarda biriken ileri derecede kireçlenmiş plakların cerrahi olarak çıkarılmasıdır.
  • Rutin bir işlem değildir; yaygın damar hastalığı nedeniyle bypass damarının bağlanabileceği uygun bir bölge bulunamayan hastalarda gündeme gelir.
  • Karar koroner anjiyografi ve görüntülemelerle verilebilir; bazen gereklilik ancak ameliyat sırasında ortaya çıkar.
  • Genellikle bypass ameliyatıyla birlikte kapalı veya açık teknikle yapılır; sonrasında pıhtı önleyici ilaçlar ve düzenli kontroller önemlidir.
Bu sayfada
  1. Koroner Endarterektomi Nedir?
  2. Koroner Endarterektomi Kimlere ve Ne Zaman Yapılır?
  3. Koroner Endarterektomi Endikasyonları Nelerdir?
  4. Koroner Endarterektomi Nasıl Yapılır?
  5. Koroner Endarterektominin Başarı Oranları ve Sonuçları
  6. Koroner Endarterektominin Komplikasyonları Nelerdir?
  7. Ameliyat Sonrasında Nelere Dikkat Edilmelidir?
  8. Özet
  9. Kaynaklar
Solda kireçlenmiş plakla dolu koroner damar, sağda plakı çıkarılmış açık damar ve yanında çıkarılan plak
Kireçlenmiş plakla dolu koroner damar ve endarterektomi ile çıkarılan plak.

Koroner Endarterektomi Nedir?

Koroner endarterektomi, kalbi besleyen koroner damarların iç yüzeyinde biriken ve damar içerisinde kan akımını engelleyen ileri derecede kireçlenmiş damar sertliği plaklarının cerrahi olarak çıkarılması işlemidir.

Koroner arter hastalığında damar duvarında yağ, kolesterol, kalsiyum ve diğer hücresel yapıların birikmesiyle aterosklerotik plaklar oluşur. Bu plaklar zaman içerisinde büyüyerek damar içerisindeki kan akımını azaltır. Bazı hastalarda hastalık, damarın yalnızca belirli bir bölümünü değil, uzun bir segmentini etkiler. Bu durum yaygın (diffüz) koroner arter hastalığı olarak adlandırılır.

Standart koroner bypass ameliyatında, tıkalı veya ileri derecede daralmış bölgenin ilerisine yeni bir damar bağlanarak kanın bu bölgeyi geçip kalp kasına ulaşması sağlanır. Ancak damar hastalığı çok yaygınsa, bypass damarının bağlanabileceği uygun bir bölge bulunamayabilir.

Bu gibi durumlarda koroner endarterektomi uygulanabilir. İşlem sırasında damar içerisindeki hastalıklı plak dokusu çıkarılır ve damar içerisindeki kan akımının yeniden sağlanması amaçlanır. Genellikle işlem, koroner bypass ameliyatı ile birlikte gerçekleştirilir.

Koroner endarterektomi: kireçlenmiş plak dokusu damarın içinden çıkarılır, ardından aynı bölgeye bypass damarı bağlanarak kan akımı sağlanır.

Koroner Endarterektomi Kimlere ve Ne Zaman Yapılır?

Koroner endarterektomi, her koroner bypass hastasına uygulanan rutin bir işlem değildir. Özellikle koroner damarlarında ileri derecede ve yaygın damar sertliği bulunan, standart bypass yöntemiyle yeterli kan akımının sağlanamayacağı düşünülen hastalarda gündeme gelir.

Bu hastalarda damarların uzun bir bölümü kireçlenmiş ve daralmış olabilir. Bypass damarının dikileceği uygun bir alan bulunmadığında veya mevcut damar yapısı nedeniyle yeterli kan akımı sağlanamadığında endarterektomi gerekli hale gelebilir.

Koroner endarterektomi kararı, ameliyat öncesinde yapılan koroner anjiyografi ve diğer görüntüleme incelemeleri değerlendirilerek verilebilir. Bununla birlikte, bazı hastalarda damarların gerçek yapısı ancak ameliyat sırasında doğrudan görüldüğünde anlaşılabilir. Bu nedenle endarterektomi gerekliliği ameliyat esnasında da ortaya çıkabilir.

İşlem özellikle sol ön inen koroner arter (LAD) ve sağ koroner arter (RCA) üzerinde uygulanabilmektedir.

Koroner Endarterektomi Endikasyonları Nelerdir?

Koroner endarterektominin başlıca uygulanma nedenleri şunlardır:

  • Yaygın koroner arter hastalığı: Damarın uzun bir bölümünü etkileyen, ileri derecede kireçlenmiş ve daralmış plakların bulunması.
  • Uygun bypass alanının bulunmaması: Standart bypass ameliyatında yeni damarın bağlanabileceği sağlıklı bir damar bölümünün yeterli uzunlukta olmaması.
  • Çok uzun damar tıkanıklıkları: Koroner arterin geniş bir bölümünün tamamen veya tama yakın tıkalı olması.
  • Çok sayıda ve birbirine yakın darlık: Damar boyunca yaygın olarak bulunan darlıkların tek bir bypass işlemiyle yeterince tedavi edilememesi.
  • Yetersiz kanlanma riski: Endarterektomi yapılmadığı takdirde kalp kasının önemli bir bölümünün yeterli kan alamayacağının düşünülmesi.

Temel amaç, standart bypass yöntemiyle yeterli damar açıklığının sağlanamadığı hastalarda kalp kasının kanlanmasını mümkün olduğunca iyileştirmek ve daha eksiksiz bir cerrahi revaskülarizasyon sağlamaktır.

Koroner Endarterektomi Nasıl Yapılır?

Koroner endarterektomi genellikle koroner bypass ameliyatı sırasında uygulanır.

Cerrah, hastalıklı koroner damarı uygun bir noktadan açarak damar içerisindeki aterosklerotik plak dokusunu çıkarır. Böylece damar içerisinde kanın ilerleyebileceği bir kanal oluşturulması hedeflenir.

İşlem iki temel teknikle gerçekleştirilebilir:

Kapalı teknik: Koroner damar üzerinde yapılan küçük bir kesiden, plak dokusu damar içerisinden kontrollü bir şekilde çıkarılır. Damarın daha uzun bir bölümündeki plakların tek parça halinde çıkarılması amaçlanır.

Açık teknik: Hastalıklı damar bölümü daha uzun bir kesiyle açılır ve plak dokusu doğrudan görülerek temizlenir. Daha sonra damar, çoğunlukla bir yama veya bypass grefti kullanılarak yeniden yapılandırılır.

Hangi tekniğin kullanılacağı; hastalığın yaygınlığına, damarın anatomik özelliklerine ve cerrahın değerlendirmesine göre belirlenir.

Endarterektomi sonrasında çoğunlukla aynı bölgeye bypass damarı bağlanarak kan akımının devamlılığı sağlanır.

Koroner Endarterektominin Başarı Oranları ve Sonuçları

Koroner endarterektomi, uygun hastalarda kalp kasının kanlanmasını iyileştirebilen ve standart bypass cerrahisiyle yeterli revaskülarizasyonun sağlanamadığı durumlarda önemli bir tedavi seçeneği sunan bir yöntemdir.

Ancak bu işlem, standart koroner bypass ameliyatına göre teknik açıdan daha zordur ve bazı ek riskler taşır.

Başarı oranlarını değerlendirirken yalnızca ameliyatın tamamlanmış olması değil, ameliyat sonrasında damar açıklığının korunması, kalp kasının yeterli kanlanması, kalp fonksiyonlarının devamlılığı ve hastanın uzun dönem yaşam kalitesi de dikkate alınmalıdır.

Ameliyat başarısını etkileyen faktörler:

  • Koroner damar hastalığının yaygınlığı ve şiddeti
  • Endarterektomi yapılan damarın özellikleri
  • Kalp kasının ameliyat öncesindeki durumu
  • Sol karıncığın pompalama gücü
  • Hastanın yaşı ve eşlik eden hastalıkları
  • Uygulanan cerrahi teknik
  • Cerrahın ve merkezin deneyimi
  • Ameliyat sonrasında uygulanan ilaç tedavisi

Bilimsel çalışmalarda koroner endarterektomi uygulanan hastalarda ameliyat sonrası erken dönem komplikasyonlarının ve ölüm riskinin, yalnızca bypass ameliyatı yapılan hastalara kıyasla daha yüksek olabildiği gösterilmiştir. Bununla birlikte endarterektomi yapılan hastaların genellikle daha yaygın ve ileri derecede damar hastalığına sahip olduğu unutulmamalıdır.

Uygun hasta seçimi ve deneyimli cerrahi ekiplerle gerçekleştirilen işlemler sonrasında uzun dönem sonuçları kabul edilebilir düzeyde olabilir. Özellikle başka yöntemlerle yeterli damar açıklığının sağlanamadığı hastalarda endarterektomi, kalp kasının kanlanmasını sağlamak açısından önemli bir fırsat sunar.

Bu nedenle koroner endarterektominin başarısı, standart bypass ameliyatıyla doğrudan karşılaştırılarak tek bir yüzde üzerinden değerlendirilmemelidir. Her hastanın damar yapısı ve klinik durumu farklıdır.

Koroner Endarterektominin Komplikasyonları Nelerdir?

Koroner endarterektomi, damar içerisindeki plak dokusunun çıkarılmasını gerektirdiği için standart bypass cerrahisine göre bazı ek riskler taşır.

İşlem sırasında damar iç yüzeyinin etkilenmesi, kanın pıhtılaşmaya daha yatkın hale gelmesine ve ameliyat sonrasında damar içerisinde pıhtı oluşmasına neden olabilir. Bu durum özellikle erken dönemde damar açıklığının korunmasını önemli hale getirir.

Olası komplikasyonlar şunlardır:

  • Kalp krizi: İşlem yapılan damarda kan akımının yeterince sağlanamaması veya pıhtı oluşması sonucunda kalp kasında hasar gelişebilir.
  • Damarın yeniden tıkanması: Endarterektomi yapılan bölgede pıhtı oluşması veya damar duvarındaki iyileşme sürecine bağlı olarak yeniden daralma görülebilir.
  • Kanama: Cerrahi işlemin kapsamına ve kullanılan kan sulandırıcı ilaçlara bağlı olarak kanama riski artabilir.
  • Kalp ritim bozuklukları: Ameliyat sonrasında çeşitli ritim problemleri ortaya çıkabilir.
  • Kalp yetersizliği: Kalp kasının yeterli kanlanamaması veya ameliyat öncesinde mevcut olan kalp fonksiyon bozukluğu nedeniyle gelişebilir.
  • İnme: Kalp cerrahisinin genel riskleri arasında yer alır.
  • Böbrek fonksiyonlarında bozulma: Özellikle ameliyat öncesinde böbrek hastalığı bulunan kişilerde görülebilir.
  • Enfeksiyon ve solunum problemleri: Her büyük kalp ameliyatında olduğu gibi bu işlem sonrasında da ortaya çıkabilir.

Bu risklerin görülme olasılığı hastanın genel sağlık durumuna, damar hastalığının yaygınlığına ve cerrahi işlemin özelliklerine göre değişir.

Ameliyat Sonrasında Nelere Dikkat Edilmelidir?

Koroner endarterektomi sonrasında damar açıklığının korunması büyük önem taşır.

Damarın iç yüzeyinde yapılan cerrahi işlem nedeniyle ameliyat sonrasında pıhtı oluşma riski dikkate alınmalıdır. Bu nedenle hastanın durumuna göre kan sulandırıcı ve pıhtı önleyici ilaçlar düzenlenir. Aspirin ve bazı hastalarda ek antiplatelet tedaviler kullanılabilir. İlaçların türü ve kullanım süresi hastanın klinik durumuna göre belirlenir.

Bunun yanında kolesterol düzeylerinin kontrol altında tutulması, tansiyon ve diyabet tedavilerinin düzenlenmesi, sigaranın bırakılması ve hekim tarafından önerilen yaşam tarzı değişikliklerinin uygulanması uzun dönem sonuçları açısından önemlidir.

Hastaların düzenli kardiyoloji ve kalp damar cerrahisi kontrollerini sürdürmeleri gerekir.

Özet

Koroner endarterektomi, yaygın ve ileri derecede koroner arter hastalığı bulunan, standart bypass cerrahisiyle yeterli kan akımının sağlanmasının mümkün olmadığı veya güç olduğu hastalarda uygulanan özel bir cerrahi yöntemdir.

İşlemin temel amacı, koroner damar içerisindeki hastalıklı plakları temizleyerek damar açıklığını sağlamak ve bypass cerrahisiyle birlikte kalp kasının kanlanmasını iyileştirmektir.

Teknik olarak zor ve belirli ek riskler taşıyan bu işlem, doğru hasta seçimi ve deneyimli cerrahi ekiplerle uygulandığında önemli bir tedavi seçeneği olabilir. Her hastada yarar ve riskler ayrı ayrı değerlendirilerek karar verilmelidir.

Kaynaklar

  1. Nishigawa K, Fukui T, Takaki J, Takanashi S. (2021). Coronary endarterectomy for diffusely diseased coronary artery: An ace in the hole in coronary artery surgery. JTCVS Techniques. 2021;10:133–137.
  2. Zhang W, Wu H. (2024). Outcomes of coronary artery bypass grafting with coronary endarterectomy: A systematic review and meta-analysis of recent studies. Perfusion. 2024;39(3):489–498.
  3. Hon JJ, et al. (2026). Short-Term Outcomes of Coronary Endarterectomy as an Adjunct to Coronary Artery Bypass Grafting: A Systematic Review and Meta-Analysis of Over 100 000 Patients. Interdisciplinary CardioVascular and Thoracic Surgery. 2026;41(4):ivag091. DOI: 10.1093/icvts/ivag091
  4. Nishigawa K, et al. (2014). Coronary endarterectomy for the diffusely diseased coronary artery. General Thoracic and Cardiovascular Surgery. 2014;62:461–467.
  5. Stavrou A, et al. (2016). Coronary endarterectomy: The current state of knowledge. Atherosclerosis. 2016;249:88–98. DOI: 10.1016/j.atherosclerosis.2016.03.036
Hekimler içinİlgili yayınlar ve konsültasyon

Hasta yönlendirme ve konsültasyon

Hastanızla ilgili görüşmek için 0505 310 85 00 numaralı telefondan ya dasirin.gokce@yahoo.com adresinden ulaşabilirsiniz.

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.